S¿ng ¿¿p gi¿a dòng ¿¿i

Kh?ng biết tự bao giờ, người xưa đ? thốt l?n một c?u rất giản đơn nhưng ch?nh x?c, m? cho đến ng?y nay hầu hết ch?ng ta kh?ng ai l? kh?ng biết: "Ở sao cho vừa l?ng người..."

V?ng, quả thật kh?ng c? một chuẩn mực, một phong c?ch sống n?o c? thể l?m h?i l?ng được tất cả mọi người. Ch?ng ta phải buồn b? m? thừa nhận điều đ?, cho d? ch?nh ch?ng ta l? những con người, v? đều l? đối tượng đ?ng "than phiền" v? sự kh? t?nh ... n?i chung. V? bất cứ một nỗ lực n?o nhằm vạch ra một chuẩn mực sống c? thể l?m h?i l?ng tất cả mọi người đều phải đi đến thất bại. Sở dĩ như thế, đơn giản chỉ l? v? c?ch nh?n của mỗi người về cung c?ch xử thế, về c?i gọi l? một "chuẩn mực chung", đều c? sự kh?c biệt, kh?ng ai ho?n to?n giống với ai.

Tuy nhi?n, cũng từ xa xưa, con người đ? biết đến sự cần thiết phải vạch ra những quy tắc sống chung cho mỗi cộng đồng. V? mối li?n hệ qua lại lẫn nhau, n?n d? muốn d? kh?ng vẫn phải c? những "nguy?n tắc chung" để mỗi th?nh vi?n tu?n theo, đảm bảo cho sự ho? hợp tối thiểu của một cộng đồng.

V? thế, ch?ng ta kh?ng lấy l?m lạ khi thấy mỗi x? hội kh?c nhau từ đ?ng sang t?y đều c? những phong tục, tập qu?n kh?c nhau, h?nh th?nh từ những cung c?ch, những chuẩn mực sống kh?c nhau.

Tầm quan trọng của những "nguy?n tắc sống chung" như thế cũng thay đổi kh?c nhau qua từng thời đại. V?o buổi ban sơ của lo?i người, khi chưa c? luật ph?p - hoặc n?i đ?ng hơn l? luật ph?p chưa c? sự ho?n chỉnh v? hiệu quả quản l? x? hội như b?y giờ, những "nguy?n tắc sống chung" như thế l? tối cần thiết, v? n? gi?p ngăn ngừa những sự va chạm lẫn nhau giữa c?c th?nh vi?n trong cộng đồng. Đến những x? hội c? tổ chức cao hơn như v?o thời phong kiến, một số "nguy?n tắc" được chuyển sang th?nh "luật" v? được c?c nh? cai trị dựa theo để quản l? x? hội. Tuy nhi?n, cộng đồng x? hội v?o những thời kỳ ấy vẫn c?n l? qu? rộng lớn so với tầm kiểm so?t của c?c vị vua ch?a, v? rất nhiều "nguy?n tắc" được tự nguyện tu?n theo ở từng địa phương, ch?ng h?nh th?nh n?n những tập tục, những "lệ l?ng".